Op de Brusselse kantoormarkt kiezen huurders vooral op basis van de locatie – met uitgesproken voorkeur voor een A-locatie – al zijn ze ook stilaan bereid hogere huurprijzen te betalen voor meer kwaliteit, nu ze minder vierkante meters nodig hebben. In Nederland gaat het er veel harder aan toe, niet in het minst omdat daar een nieuwe wetgeving m.b.t. energielabels van kracht wordt per 1 januari 2023, een wetgeving die als een zwaard van Damocles boven de verhuurmarkt hangt. Vanaf 1 januari 2023 wordt minimaal een niveau C energielabel geëist om nog verder op de verhuurmarkt aangeboden te mogen worden. Vanaf 2030 moet niveau A de norm zijn.In Nederland moeten de kantoren van de toekomst duurzaam, gezond én groen zijn. In 2030 moet de CO2-uitstoot bij onze noorderburen met 45% gedaald zijn; in 2050 zelfs met 95%. Doelstellingen die grote gevolgen hebben voor de eigenaren van kantoorruimte, want zij worden gedwongen tot het snel en ingrijpend verduurzamen van hun vastgoed. ‘Verduurzamen’ vereist een integrale aanpak, en gaat verder dan enkel de energieprestaties van een gebouw. Het neemt ook het verbeteren van de leef- en werkomgeving mee. In Nederland is gebleken dat de luchtkwaliteit op heel wat locaties niet zo best is en zelfs de oorzaak kan zijn van gezondheidsschade. Een goed en comfortabel binnenklimaat is dan ook noodzakelijk en deel van het integrale proces tot verduurzamen. Het binnenklimaat heeft rechtstreeks impact op het welbevinden van de gebruikers van een gebouw, reduceert het ziekteverzuim en draagt bij tot de concentratie en productiviteit. Daarom verschijnt ook steeds meer groen op de werkvloer (Vb. The Core Amsterdam; Profacility Workplace Showcase 2021) en rondom bedrijfsgebouwen, inclusief groene daken en complete daktuinen. Focus op alternatieve techniekenGebouwen die niet langer gas gebruiken zijn in Nederland de standaard geworden bij zowel nieuwbouw als renovatie. Ook in eigen land wordt de gaskraan voor verwarming nu versneld dichtgedraaid. Gezien gebouwen een lange levenscyclus kennen, is het noodzakelijk zo snel mogelijk af te stappen van het verbranden van fossiele brandstoffen om de doelstellingen voor 2030 en 2050 te kunnen waar maken. Het dichtdraaien van de gaskraan maakt de keuze voor warmtepompen nu vanzelfsprekend, bij voorkeur gecompleteerd met warmte-koudeopslag in de grond. Ook luchtwarmtepompen op het dak bieden een alternatief, wanneer het gebruik maken van geothermie niet haalbaar is. Andere alternatieve technieken die toenemend in de belangstelling komen zijn ‘open’ energieopslagsystemen zoals het oppervlaktewater, riothermie (warmterecuperatie uit rioolwater) of gesloten warmtebuffers met water of koudebuffers met ijs. Zonnepanelen kunnen moeilijk nog als alternatieve techniek vooruitgeschoven worden. De ontwikkeling van zonnepanelen gaat wel verder, zodat hogere rendementen worden gehaald. Daarnaast is de plaatsing van zonnepanelen niet langer beperkt tot horizontale vlakken als daken, maar komen ook gevels van gebouwen in aanmerking, of verschijnen er combinaties van externe zonwering met zonnepanelen. Creatief verduurzamenCirculariteit gaat nog een stap verder dan ‘verduurzamen’, maar is vandaag eigenlijk logischerwijze deel van het proces, zeker bij bouw- en renovatieprojecten. Centraal staan ‘Reduce’, het minimaal gebruik van grondstoffen, ‘Reuse’, het maximaal opnieuw gebruiken van (bouw)materialen uit vroegere projecten en ‘Recycle’, het hoogwaardig hergebruik van grondstoffen. In Nederland zijn er als enkele realisaties van flexibele, demontabele en aanpasbare gebouwen (zie reportage Triodos Bank, Profacility Workplace Showcase 2020).
